Hiếm muộn
Giới thiệu
Trong điều trị vô sinh, kích thích buồng trứng-bơm tinh trùng vào buồng tử cung được xem là phương pháp đơn giản, rẻ tiền, không xâm lấn mà mang lại hiệu quả chấp nhận. Hiện tại, hai loại thuốc được sử dụng nhiều nhất trong kích thích buồng trứng là thuốc kháng estrogen uống (clomiphene citrate), và thuốc gonadotrophin chích. Tuy có khả năng kích thích nang noãn phát triển, phóng noãn cao, clomiphene citrate lại có tác dụng bất lợi là làm giảm chất nhầy cổ tử cung, nhất là làm nội mạc tử cung mỏng không thuận lợi cho sự làm tổ đưa đến giảm tỉ lệ có thai. Với những bệnh nhân thất bại với clomiphene citrate, thì thuốc tiêm gonadotrophin là lựa chọn tiếp theo. Tuy nhiên, sử dụng loại thuốc này luôn đi kèm với nguy cơ quá kích buồng trứng và đa thai, nhất là trường hợp bị hội chứng buồng trứng đa nang. Do vậy nhu cầu điều trị cần có một loại thuốc mới có hiệu quả trong kích thích nang noãn phát triển, trưởng thành và phóng noãn mà không có tác dụng bất lợi của clomiphene citrate, cũng không gây nguy cơ quá kích buồng trứng.
Chất ức chế men thơm hóa (Aromatase inhibitor- AI) có chọn lọc bao gồm letrozole và anastrozole đã được chứng minh là có hiệu quả trong điều trị ung thư vú ở phụ nữ hậu mãn kinh do có tác dụng ức chế khối u thông qua giảm tổng hợp estrogen. LơÏi dụng tính chất ức chế tổng hợp estrogen có hồi phục của AI, trong những năm gần đây, thuốc ức chế men thơm hóa đã được nghiên cứu để điều trị vô sinh. AI có thời gian bán hủy ngắn (48h) so với CC và do đó nó được đào thải nhanh chóng khỏi cơ thể. (Sioufi và cộng sự, 1997) (4). Ngoài ra, do không có tác dụng ức chế cạnh tranh với thụ thể estrogen trên mô đích nên nó không có những tác dụng bất lợi của clomiphen citrate mà ta đã biết.
Trong nhiều báo cáo gần đây đã chứng minh hiệu quả của AI trong kích thích buồng trứng mà không bị tác dụng antiestrogenic (Mitwally và Casper, 2000-2001) trong phác đồ đơn thuần, trong phác đồ phối hợp với FSH cũng cho thấy có hiệu quả tốt, làm giảm số ống thuốc FSH sử dụng (5).
Ứng dụng các tiến bộ mới trên thế giới để tăng cường hiệu quả và giảm chi phí điều trị cho bệnh nhân, thời gian qua, Khoa Hiếm muộn Bệnh viện Từ Dũ đã sử dụng AI vào các phác đồ k1ich thích buồng trứng.
Cách sử dụng
Chúng tôi tiến hành tổng kết trên 181 chu kỳ điều trị và thấy rằng kết quả rất khả quan. Trong phác đồ đơn thuần sử dụng AI trong 5 ngày bắt đầu từ ngày 2 vòng kinh (2,5mg Femara/ngày; hoặc 2mg Arimidex/ngày). Trong phác đồ phối hợp với FSH thì từ ngày 6 của vòng kinh, chúng tôi dùng thêm FSH 50IU/ngày liên tục cho đến khi có nang noãn trưởng thành đạt kích thước 18mm trên siêu âm đầu dò âm đạo.
Kết quả
- Phác đồ kích thích buồng trứng sử dụng AI đơn thuần: 117 trường hợp
- Phác đồ kích thích buồng trứng sử dụng phối hợp AI và FSH: 64 trường hợp
- Bơm tinh trùng vào buồng tử cung: 172 trường hợp (95,03%)
- Ngưng kích thích vì không có nang vượt trội: 9 trường hợp (4,97%)
- Tỉ lệ có thai lâm sàng được mô tả ở biểu đồ sau
Điều đáng lưu ý là nội mạc tử cung tốt hơn rõ rệt, ở phác đồ AI đơn thuần là khi so với ở phác đồ clomiphene citrate (8,78 ( 1,7 mm so với 6,2 ( 2,5mm). Trong phác đồ phối hợp với FSH, số nang noãn trưởng thành cũng vừa phải: (1,8 ( 1,25) nang, nội mạc tử cung khá tốt: (9,61 ( 1,85)cm giúp tăng tỉ lệ có thai đồng thờiø giảm nguy cơ quá kích buồng trứng và đa thai. So với tỉ lệ có thai chung của chương trình thụ tinh nhân tạo (IUI) của chúng tôi hiện nay là khoảng 15%, thì đây là một tỉ lệ thành công rất khả quan.
Kết luận
Tóm lại, thuốc ức chế men thơm hóa bao gồm letrozole (Femara 2,5mg) và anastrozole (Arimidex 1mg) có hiệu quả tốt trong kích thích buồng trứng với kết quả tại Khoa Hiếm muộn là rất khả quan.
Ngoài ra, thuốc còn có ưu điểm là thời gian bán hủy ngắn, đào thải nhanh khỏi cơ thể nên ít tác phu,ít nhất là tác dụng không mong muốn trên bào thai mới hình thành nếu như chu kỳ điều trị đó có thai. Một điểm cần lưu ý nữa là nó không có tác dụng ức chế cạnh tranh với thụ thể của estrogen trên mô đích. Đây là hai điểm ưu việt của thuốc ức chế men thơm hóa so với clomiphen citrate.
Tài liệu tham khảo
Mitwally, M.F.M and Casper, R.F. Expert Opin. Investig (2003), 12(3): 353-371.
Mitwally, M.F.M and Casper, R.F (2001). Use of an aromatase inhibitor for induction of ovulation in patients with an inadequate response to clomiphen citrate. Fertil. Steril, 75, 305-309.
